Hoogtepunten uit de geschiedenis van CWI

Hoe het allemaal begon

De geschiedenis van het CWI begon in 1946, toen het instituut werd opgericht onder de naam Mathematisch Centrum. Het had tot doel Nederland te helpen bij de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog.

Volgens de statuten moest dit worden bereikt door ‘het bevorderen van de systematische beoefening van de zuivere en toegepaste wiskunde in Nederland’. Dit zou moeten leiden tot ‘het verhogen van het welvaarts- en beschavingsniveau in Nederland’. Daarnaast was het doel ‘de bijdrage van Nederland aan de internationale cultuur te vergroten’.

Vanwege het steeds groter wordende maatschappelijke belang van de informatica werd het instituut in september 1983 omgedoopt tot Centrum Wiskunde & Informatica (CWI).

Een kort overzicht van de rijke geschiedenis van het CWI:

• Het CWI werd op 11 februari 1946 opgericht als Mathematisch Centrum (MC) om bij te dragen aan de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog.
• Het CWI ontwikkelde de eerste computers in Nederland, de ARRA (1952) en de opvolgers daarvan, en bleef computers produceren via Elektrologica (1956), de eerste spin-off van het CWI. Bekijk de Google-film Ter nagedachtenis aan ARRA: een pionier in de Nederlandse informatica.
• CWI maakte gebruik van een ARRA om berekeningen uit te voeren voor het succesvolle vliegtuig Fokker F-27 Friendship (1954)
• In de jaren vijftig voerde het CWI berekeningen uit voor de Deltawerken, die waren ontworpen om de Nederlandse kust te beschermen na de grote waterramp van 1953

• Edsger Dijkstra, die later de Turingprijs zou winnen, ontwikkelde bij MC/CWI het algoritme van Dijkstra voor de kortste weg (1959), dat tegenwoordig in tal van routenavigatiesystemen, verkeersmodellen en telecommunicatiesystemen wordt gebruikt
• Het CWI was medeontwikkelaar van de programmeertalen ALGOL 60 en -68; Edsger Dijkstra en anderen ontwierpen de eerste compiler voor de programmeertaal ALGOL 60, en Aad van Wijngaarden, directeur van het MC en pionier op het gebied van de informatica, was medeontwikkelaar van de programmeertaal ALGOL 68

Namen en domeinen

• Het CWI veranderde op 1 september 1983 zijn naam van Mathematisch Centrum in Centrum voor Wiskunde en Informatica, vanwege het toenemende belang van de informatica
• Het CWI registreerde het Nederlandse topleveldomein ‘.nl’ op 25 april 1986. Het was een van de eerste landendomeinen ter wereld. Het .nl-topleveldomein werd geregistreerd door Piet Beertema (CWI), die ook wel de peetvader van .nl wordt genoemd.
• CWI had vanaf 1 mei 1986 de eerste .nl-domeinnaam in Nederland, namelijk cwi.nl
• Op 17 november 1988 tot stand bracht het CWI de eerste civiele verbinding tussen Europa en het internet (video: zie hieronder).

Uitvindingen en spin-offs

• Het CWI heeft samen met de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) en de Universiteit van Amsterdam (UvA) SARA Computing and Networking Services (nu SURFsara) opgericht
• Het CWI heeft de programmeertaal Python in de jaren negentig ontworpen en ontwikkeld. Het is inmiddels een van de populairste programmeertalen ter wereld. Guido van Rossum, die destijds bij het CWI werkte, begon tijdens zijn kerstvakantie in 1989 met de ontwikkeling van Python. Python wordt tegenwoordig gebruikt bij webontwikkeling (Zope, Google, Yahoo), games (Star Trek Bridge Commander), grafische toepassingen (Industrial Light and Magic met ‘The Phantom Menace’ en ‘The Mummy Returns’; Walt Disney Feature Animation), bij banken (ABN AMRO), in de wetenschap (NASA), bij softwareontwikkeling (Red Hat), in het onderwijs en bij bedrijfssoftware (RealNetworks).
• De briljante wetenschapper David Chaum was in de jaren tachtig, toen hij bij het CWI werkte, een van de grondleggers van het moderne onderzoek naar cryptografie – de wetenschap van digitale veiligheid. Hij ontwierp een anoniem betalingssysteem dat niet alleen veilig was voor banken, maar ook voor klanten en hun privacy. Hij richtte een spin-offbedrijf op, DigiCash, dat zijn tijd ver vooruit was en failliet ging. Chaums ideeën worden nog steeds door wetenschappers gebruikt.

• Het CWI en anderen hebben in december 2008 de MD5-beveiligingsstandaard voor het internet in de praktijk gekraakt, ook wel bekend als de‘https crunch’; in 2017 hebben het CWI en anderen de SHA-1-beveiligingsstandaard voor het internet in de praktijk gekraakt, die wordt gebruikt voor beveiligde creditcardtransacties en het ondertekenen van elektronische documenten en software.
• In 2004 werd MonetDB, het eerste op kolommen gebaseerde open-source-databasesysteem, uitgebracht, en in 2019 DuckDB, het eerste speciaal ontwikkelde in-process Online Analytical Processing (OLAP)-databasebeheersysteem.
• Sinds 1990 heeft CWI 29 spin-offbedrijven opgericht (stand juni 2024)
• Op 3 december 2015 hebben het CWI en de UvA QuSoft gelanceerd, het Nederlandse onderzoekscentrum voor kwantumsoftware

• In 2021 vierde CWI zijn 75-jarig jubileum met diverse evenementen, een film met Steven Pemberton (zie hieronder) en een jubileummagazine.
• In 2026 vierde het CWI zijn 80-jarig jubileum en bracht het dit boekje uit.