Een oudere patiënt is medisch klaar om het ziekenhuis te verlaten, maar kan nog niet naar huis en er is geen geschikte plek beschikbaar in een verpleeghuis. De patiënt blijft daardoor in het ziekenhuis en houdt een bed bezet dat bestemd is voor acute zorg. Ondertussen moeten andere patiënten mogelijk langer wachten of kunnen zij niet worden opgenomen.
Dit is een van de knelpunten die Tim de Boer onderzocht. Op 17 juni verdedigt hij zijn proefschrift aan de Vrije Universiteit Amsterdam. In zijn onderzoek kijkt hij hoe wiskunde en data zorgorganisaties kunnen helpen om de beperkte capaciteit beter te benutten en te voorkomen dat ouderen vastlopen tussen verschillende vormen van zorg.
Zorgsysteem onder druk
De ouderenzorg bestaat uit een nauw verbonden netwerk. Een ziekenhuis kan een patiënt soms pas ontslaan als er thuiszorg, revalidatiezorg of een plek in een verpleeghuis beschikbaar is. Een tekort in het ene deel van het zorgsysteem kan daardoor elders wachtrijen veroorzaken. Door de vergrijzing, stijgende kosten en personeelstekorten komen deze onderlinge afhankelijkheden steeds meer onder druk te staan.
De Boer bekeek het probleem vanuit twee perspectieven: hoe ouderen zich door het zorgsysteem bewegen en hoe beperkte capaciteit die doorstroom beïnvloedt. Hiervoor gebruikte hij onder meer data-analyse, wachtrijtheorie, optimalisatie en computersimulaties.
Thuiszorg als vroeg waarschuwingssignaal
Uit de analyse van Nederlandse zorggegevens blijkt dat het uitmaakt welk type thuiszorg iemand ontvangt. Ouderen die persoonlijke verzorging krijgen, zoals verpleegkundige ondersteuning thuis, hebben een grotere kans op een bezoek aan de spoedeisende hulp, een ziekenhuisopname of opname in een verpleeghuis dan ouderen die geen formele thuiszorg ontvangen.
Dat betekent niet dat de thuiszorg deze problemen veroorzaakt. Het soort ondersteuning dat iemand nodig heeft, kan juist een bruikbare aanwijzing zijn voor diens kwetsbaarheid. Volgens het onderzoek van De Boer kunnen zorgverleners deze informatie gebruiken om groepen met een verhoogd risico eerder te herkennen en preventieve ondersteuning aan te bieden voordat zich een crisis voordoet.
Zijn modellen onderzoeken ook wat een geschikt moment kan zijn voor opname in een verpleeghuis. Te vroeg opnemen kan betekenen dat iemand onnodig zijn of haar zelfstandigheid verliest. Te lang wachten vergroot juist het risico dat een verslechterende gezondheid uitmondt in een crisissituatie. Regelmatige beoordeling van iemands gezondheidstoestand kan bijdragen aan beter op de persoon afgestemde beslissingen.
Blokkades oplossen door betere afstemming
De Boer modelleerde ook situaties waarin patiënten niet naar een volgende vorm van zorg kunnen doorstromen omdat daar geen plaats beschikbaar is. Zulke blokkades kunnen zich door het zorgsysteem verspreiden en in extreme gevallen leiden tot een patstelling, waarbij verschillende zorgorganisaties in feite op elkaar wachten.
In een simulatie van de ouderenzorg in de regio Amsterdam testte De Boer een coördinatiemechanisme dat blokkades regelmatig oplost. Daarmee daalde het aantal geweigerde patiënten met maximaal ongeveer 10 procent. Het aantal dagen dat patiënten in een verkeerd type bed verbleven, nam over een periode van tien jaar met maximaal ongeveer 20 procent af. Deze verbeteringen werden in het model bereikt zonder de totale capaciteit uit te breiden.
De resultaten wijzen erop dat ziekenhuizen en andere zorgorganisaties hun capaciteit niet los van elkaar zouden moeten beheren. Door informatie te delen en beschikbare plaatsen tussen organisaties beter af te stemmen, kan ruimte bij de ene organisatie een tekort bij een andere organisatie helpen opvangen.
Over het onderzoek
De Boer voerde zijn onderzoek uit binnen het door NWO gefinancierde project DOLCE VITA, een samenwerking tussen CWI, Amsterdam UMC, de Vrije Universiteit Amsterdam en het regionale zorgnetwerk Sigra. Hij deed zijn promotieonderzoek binnen de onderzoeksgroep Stochastics van CWI.
Tim de Boer conducted his research within the NWO-funded DOLCE VITA project, a collaboration between CWI, Amsterdam UMC, Vrije Universiteit Amsterdam and regional healthcare network Sigra. He carried out his PhD research in CWI’s Stochastics research group.
Over het proefschrift
Titel: Modeling and mitigating bottlenecks in healthcare systems for older adults
Promotoren: Rob van der Mei (CWI) en Sandjai Bhulai (VU)
Co-promotoren: Bianca Buurman (Amsterdam UMC) en René Bekker (VU)
