Geschiedenis van het CWI

Bij het Nationaal Archief in Haarlem is het volgende over het CWI bekend, uit de periode 1946-1994.

Bij het Nationaal Archief in Haarlem is het volgende over het CWI bekend, uit de periode 1946-1994.

Oprichting en doelstelling

De Stichting Mathematisch Centrum (SMC) werd opgericht op 11 februari 1946 in Amsterdam door de hoogleraren J.G. van der Corput, D. van Dantzig, J.F. Koksma, H.A. Kramers, M.G.J. Minnaert en J.A. Schouten. Doel was "de systematische beoefening van de zuivere en toegepaste wiskunde in Nederland te bevorderen, teneinde daardoor eenerzijds de bijdragen van deze gebieden van wetenschap tot de verhooging van het welvaarts- en beschavingspeil in Nederland, anderzijds de bijdrage van Nederland tot de internationale cultuur te vergrooten". De statuten zijn in de loop der jaren enige malen aangepast. De laatste wijziging dateert van 14 februari 1990 en betrof onder meer de toevoeging van de informatica als afzonderlijke discipline: "… beoefening van de zuivere en toegepaste wiskunde en de informatica in Nederland …". Artikel 3 van de statuten luidt: De Stichting tracht haar doel te bereiken door: a. het bevorderen van de onderlinge samenwerking der Nederlandse wiskundigen en informatici; b. het bevorderen van de samenwerking der Nederlandse wiskundigen en informatici met beoefenaren van andere gebieden van wetenschap, techniek en maatschappelijk leven, waarin de wiskunde en informatica worden toegepast (bij afkorting genaamd aangrenzende gebieden); c. het bevorderen van de samenwerking van Nederlandse wiskundigen en informatici met buitenlandse wiskundigen en informatici en beoefenaren der aangrenzende gebieden; d. de oprichting en instandhouding van een of meer instituten voor zuivere en toegepaste wiskunde en informatica, naar behoefte bevattende gehoorzalen en werkkamers, benevens een bibliotheek en uitgerust met moderne electronische, mechanische en andere technische hulpmiddelen; e. de oprichting en instandhouding van één of meer werkgemeenschappen; f. de oprichting van en participatie in andere rechtspersonen of samenwerkingsverbanden in binnen- of buitenland werkzaam op het terrein van de stichting dan wel activiteiten verrichtend die dienstbaar zijn aan de doelstelling der stichting; g. het bevorderen van de gelegenheid voor binnen- en buitenlandse wiskundigen, informatici en beoefenaren der aangrenzende gebieden het instituut (de instituten) van de stichting te bezoeken teneinde daar onderzoek te verrichten, aan besprekingen deel te nemen en van de hulpmiddelen gebruik te maken; h. het (doen) uitgeven of ondersteunen van wetenschappelijke publicaties; i. het doen uitvoeren van onderzoekingen op het gebied van wiskunde en informatica, zij het op eigen initiatief of op verzoek van derden, zij het in opdracht van de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO), gevestigd te 's-Gravenhage; j. het doen houden van cursussen en voordrachten, zowel voor wiskundigen en informatici als ook voor beoefenaren der aangrenzende gebieden; k. het geven van leiding aan het werk van jonge wiskundigen en informatici; l. het bevorderen van de mogelijkheid voor (jonge) Nederlandse wiskundigen en informatici andere onderzoekscentra voor kortere of langere tijd te bezoeken; m. het bevorderen van de mogelijkheden voor begaafde wiskundigen en informatici zich aan onderzoek te wijden; n. alle andere wettige middelen.

Bestuur

De SMC werd vanaf de oprichting bestuurd door een Curatorium, bestaande uit ten minste vijf en ten hoogste twaalf leden. In het Curatorium hadden zitting een vertegenwoordiger van het Rijk en een vertegenwoordiger van de Gemeente Amsterdam (de laatste tot 1976). De vergaderingen van het Curatorium werden vanaf 1954 bijgewoond door de directeur van ZWO (vanaf 1988 NWO), de belangrijkste subsidiegever van de SMC: drs. J.H. Bannier, vanaf 1971 prof.dr. R. van Lieshout, vanaf 1986 dr. H.J. van der Molen, vanaf 1990 drs. H. Hutter. Vanaf 1991 werden drie curatoren benoemd op voordracht van de Stichting Informatica Onderzoek Nederland SION. Het voorzitterschap van het Curatorium werd achtereenvolgens bekleed door: Prof.dr. J. Clay (1946-1955) Prof.dr.ir. J.A. Schouten (1955-1962) Prof.dr.ir. C.B. Biezeno (1962-1964) J.P. Kruseman (1964-1970) Prof.dr. J.F. Schouten (1970-1976) Ir. E.F. Boon (1976-1980) Prof.dr. J.J. Seidel (1980-1984) Prof.dr.ir. P.J. Zandbergen (1984-1990) Prof.dr.ir. G.Y. Nieuwland (1990-1996) In 1996 trad het Curatorium van de SMC af en werd opgevolgd door een Bestuur van vijf leden, waarin de voorzitters van de NWO-stichtingen voor wiskunde en informatica, SWON resp. SION, zitting hebben. Voorzitter is Ir. L.A.A.M. Coolen.

Beheer

De SMC werd vanaf de oprichting beheerd door een Raad van Beheer. De voorzitter was tevens directeur van het instituut Mathematisch Centrum (vanaf 1 september 1983 Centrum voor Wiskunde en Informatica genoemd). Leden van de Raad waren de chefs van de wetenschappelijke afdelingen. Nadat in 1972 twee adjunct-directeuren waren benoemd, ging de Raad van Beheer  in 1978 over in een Beleidsraad, eveneens gevormd door de chefs van de wetenschappelijke afdelingen, die fungeerde als adviesorgaan van de directie. In 1980 werd een post Directeur Beheerszaken gecreëerd, die werd vervuld door drs. J. Nuis. Met ingang van 1986 werd een aantal organisatorische aanpassingen doorgevoerd. De rol van de Beleidsraad werd overgenomen door een Overleg Beleidszaken, waaraan naast de chefs der wetenschappelijke afdelingen ook werd deelgenomen door de chefs van enkele der nieuw gevormde ondersteunende sectoren. Hiernaast fungeerde een Overleg Beheerszaken, met grotendeels dezelfde deelnemers. Deze beiden gingen in 1990 op  in een Instituutsraad, waarin naast de directie de chefs van de wetenschappelijke afdelingen en de ondersteunende sectoren zitting hadden. Eveneens met ingang van 1986 fungeerde een Management Team, bestaande uit de directie en de chefs der ondersteunende sectoren, als overlegorgaan voor managementzaken. Vanaf 1981 beheerde de SMC, mede op advies van een commissie van de KNAW, de in 1977 in het leven geroepen Nederlandse Commissie voor de Wiskunde, als Nederlandse Stichting voor de Wiskunde het door ZWO gefinancierde wiskunde-onderzoek bij de universiteiten. Een daartoe gevormde Wetenschapscommissie zorgde voor de beoordeling van de ingediende projectvoorstellen, daarbij geadviseerd door commissies voor de afzonderlijke Landelijke Werkgemeenschappen (Numerieke Wiskunde, Stochastiek, Mathematische Besliskunde & Systeemtheorie, Discrete Wiskunde en Analyse) en Landelijke Samenwerkingsverbanden (Algebra & Meetkunde en Logica & Grondslagen van de Wiskunde). Hieraan werden later nog toegevoegd het Samenwerkingsverband FOM/SMC Mathematische Fysica (vanaf 1986) en het Landelijk Werkcontact Geschiedenis en Maatschappelijke Functie van de Wiskunde (vanaf 1989).  Dit deel van de SMC-activiteiten vond plaats onder de noemer Landelijke Activiteiten Wiskunde. Inspelend op de behoefte aan meer samenhang in het onderzoek ging men al spoedig over tot het instellen, naast losse projectvoorstellen, van structuren als Jaarthema's en Aandachtsgebieden. In 1996 werd de verantwoordelijkheid voor de Landelijke Activiteiten Wiskunde door de SMC overgedragen aan de daartoe door NWO opgerichte Stichting Wiskunde Onderzoek Nederland (SWON). Het bureau van deze stichting bleef vooralsnog bij de SMC gehuisvest en verhuisde in 1998 naar NWO in Den Haag. De directeurspost werd achtereenvolgens bekleed door: Prof.dr. J.G. van der Corput (1946-1953, waargenomen door prof.dr.ir. J.A. Schouten 1950-1952) Prof.dr.ir. J.A. Schouten (1953-1955) Prof.dr. J.F. Koksma (1955-1960) Prof.dr.ir. A. van Wijngaarden (1960-1980) adjunct-directeuren drs. J. Nuis (1972-1980) en drs. F.J.M. Barning (1972-1988) Prof.dr. P.C. Baayen (1980-1994), wetenschappelijk directeur; directeur beheerszaken drs. J. Nuis (1980-1991);      zakelijk directeur dr.ir. G. van Oortmerssen (1991-1994) dr.ir. G. van Oortmerssen (1994-2003), algemeen directeur; prof. dr. Jan Karel Lenstra, algemeen directeur (2003-2011). 

Advies

Vanaf de oprichting tot 1966 kende de SMC een Raad van Bijstand, waarin diverse vertegenwoordigers van de Nederlandse wetenschappelijke wereld zitting hadden. Het ledental groeide in de loop der jaren van enkele tientallen tot bijna tachtig medio jaren zestig. Als opvolger van deze Raad van Bijstand fungeerde vanaf 1973 een aanzienlijk kleinere (aanvankelijk voorlopige) Raad van Advies, begonnen met vier leden, vanaf 1975 acht leden. Deze Raad van Advies riep vervolgens een aantal Adviescommissies in het leven voor bepaalde vakgebieden: in 1976 voor Besliskunde (in brede zin), Statistiek & Waarschijnlijkheidsrekening, en Toegepaste & Numerieke Wiskunde, gevolgd in 1977 door Adviescommissies voor Zuivere Wiskunde en Informatica. In 1986 werd de Raad van Advies opgeheven en zijn taken overgenomen door een Wetenschapscommissie en het bestuur van de stichting SION. Vanaf 1987 adviseren de vakadviescommissies direct aan de directie en de chefs der wetenschappelijke afdelingen.  Eveneens vanaf 1987 werd de Adviescommissie voor Besliskunde  (in brede zin) vervangen door een Adviescommissie voor Mathematische Besliskunde en Systeemtheorie. In 1990 werden alle adviescommissies vervangen door  zes vakadviescommissies, een voor elk der wetenschappelijke afdelingen van het CWI: Analyse, Algebra & Meetkunde, Besliskunde, Statistiek & Systeemtheorie, Numerieke Wiskunde, Programmatuur, Algoritmiek & Architectuur, en Interactieve Systemen. In het kader van de herstructurering van het wetenschappelijk onderzoek op het CWI in vier clusters zijn de vakadviescommissies met ingang van 1996 opgeheven. De Wetenschapscommissie fungeerde tot eind 1993 en werd toen vervangen door een -aanzienlijk kleinere --  Wetenschappelijke Raad. Deze werd in 1996 opgeheven, als gevolg van het opgaan van de door de SMC beheerde Landelijke Activiteiten Wiskunde in de door NWO nieuw gevormde Stichting Wiskunde Onderzoek Nederland (SWON). De vijf leden van de Raad traden toe tot het Bestuur van SWON. Wat betreft het informatica-onderzoek op het CWI heeft vanaf medio jaren tachtig structureel overleg plaatsgevonden tussen de SMC en de Stichting Informatica Onderzoek Nederland (SION), die in 1980 werd opgericht en in 1989 werd erkend als NWO-stichting. Het overleg vond plaats in een Vaste Overleg Commissie (VOC). De stichting SION was ook structureel vertegenwoordigd in het Curatorium van de SMC, waar zij drie leden kon voordragen voor benoeming. In 1994 werd op het CWI een Wetenschappelijke Beleidsgroep in het leven geroepen, bestaande uit de chefs van de wetenschappelijke afdelingen, ter ondersteuning van de Directie SMC (in dit jaar werd dr.ir. G. Van Oortmersen benoemd tot Algemeen Directeur en trad de wetenschappelijk directeur, prof.dr. P.C. Baayen, terug). Sinds  1996 fungeert in plaats hiervan een Management Team, naast de Algemeen Directeur bestaande uit de chefs der vier wetenschappelijke clusters, alsmede de controller SMC (een functie ingesteld na de in 1991 door de SMC doorgevoerde interne reorganisatie, waarbij extern advies was ingewonnen).

Onderzoek

Het wetenschappelijk onderzoek is kort na de oprichting gestructureerd in een aantal afdelingen. Vanaf 1948 tot 1970 betrof dit de afdelingen Zuivere Wiskunde, Toegepaste Wiskunde, Statistiek, en de Rekenafdeling. In 1970 werd hieraan toegevoegd een afdeling Mathematische Besliskunde, terwijl in 1973 de Rekenafdeling werd vervangen door twee nieuwe afdelingen: Informatica en Numerieke Wiskunde.  In het licht van het groeiende belang van de informatica, onder meer tot uiting komend in de statutaire erkenning in 1982 als afzonderlijke academische discipline, onderging het instituut Mathematisch Centrum in 1983 een naamswijziging en heet sindsdien Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI). Toen in 1984 het CWI in het kader van het Informatica Stimuleringsplan van de overheid de gelegenheid kreeg vooral zijn informatica-onderzoek uit te bouwen, was dit aanleiding de afdeling Informatica op te splitsen. In 1985 ontstonden zodoende de afdelingen Programmatuur, Algoritmiek & Architectuur en Interactieve Systemen. In 1988 werden de acht afdelingen teruggebracht tot zes, door het samenvoegen van de afdelingen Zuivere Wiskunde en Toegepaste Wiskunde tot een afdeling Analyse, Algebra & Meetkunde, en van de afdelingen Mathematische Statistiek en Mathematische Besliskunde tot een afdeling Besliskunde, Statistiek & Systeemtheorie. Vanaf 1996 is het wetenschappelijk onderzoek op het CWI georganiseerd in vier thema-gerichte clusters (in plaats van zes discipline-gerichte afdelingen): Probability, Networks & Algorithms, Software Engineering, Modelling, Analysis & Simulation, en Information Systems. Vanaf 1987 wordt het onderzoek op het CWI regelmatig doorgelicht door internationale Visiting Committees, op initiatief van de SMC zelf, maar soms ook op verzoek van NWO.

Huisvesting

Nadat in de periode 1946-1949 een tijdelijke huisvesting was gevonden in de panden Nieuwe Kerkstraat 124, Wijttenbachstraat 5 en Plantage Muidergracht 6, betrok de SMC in 1949 haar permanente huisvesting in de 2de Boerhaavestraat 49 (aanvankelijk ook een deel van nr. 51). In 1980 werd dit pand verlaten en verhuisde de SMC naar haar huidige huisvesting aan de Kruislaan 413 op het terrein van het Wetenschappelijk Centrum Watergraafsmeer.

Overige keywords

Eerste rekenmachines - X8 - Elektrologica - Mathematisch Congres 1954 - Deltaplan - ALGOL60-ALGOL68 - Oprichting SARA 1971 - Wiskundig Genootschap 200 jaar 1978 - Zomercursus leraren wiskunde - Beheer Landelijke Projecten vanaf 1981 - Informatica Stimuleringsplan 1984 - 1988 - Oprichting en verdere ontwikkeling ERCIM - Ontwikkeling rekenapparatuur - Ontwikkeling bibliotheek - Jubileum SMC50 - Spin-offs - Relaties met onderzoekscholen - MOBILE nota 1992 - Deelname in Telematica Instituut 1998 - Ondernemingsraad (vanaf eind 1977) - Deelname in internationale programma's vanaf 1983 - Bureau VVS bij SMC 1984 - Dynamische Systemen Laboratorium 1992 - 1997.