Van Dantzigprijs uitgereikt aan Peter Grünwald en Harry van Zanten

peter

Vandaag is de prestigieuze Van Dantzigprijs, de hoogste Nederlandse prijs in de statistiek en besliskunde, uitgereikt. De jury koos er unaniem voor dit jaar niet één, maar twee onderzoekers te onderscheiden. Peter Grünwald van het Centrum Wiskunde & Informatica in Amsterdam en deeltijd hoogleraar aan het Mathematisch Instituut van de Universiteit Leiden en Harry van Zanten hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) en onderzoeker aan Eurandom, namen de prijs vanmiddag op de Vrije Universiteit in Amsterdam in ontvangst.

De Van Dantzigprijs werd uitgereikt tijdens het jaarlijkse congres van de Vereniging voor Statistiek en Operationele Research (VVS-OR). De prijs wordt elke vijf jaar uitgereikt aan een jonge wetenschapper die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan ontwikkelingen in de statistiek en/of de besliskunde. Opmerkelijk is dat beide onderzoekers een verschillende achtergrond hebben. Grünwald is afkomstig uit de informatica en van Zanten studeerde af in de zuivere kansrekening. Vanuit hun eigen achtergrond verlegden zij beiden hun aandachtsgebied naar de statistiek. Met nieuwe inzichten leveren zij beiden een bijdrage aan het afbreken van de schotten tussen de Bayesiaanse en frequentistische statistiek en vernieuwing van dit vakgebied vanuit de ‘machine learning’: zelflerende software.

De benadering van Grünwald is gericht op het tot de essentie terugbrengen van statistische vraagstukken en het verantwoord gebruik van modellen. Grünwald ontwikkelt statistische methoden die nog steeds goed werken, ook als de modellen verkeerd zijn. Hij combineert hierbij inzichten uit de statistiek en machine learning: het gaat hierbij om het ontwerpen van zelflerende software, zoals zelflerende spamfilters en zelflerende spraakherkenningssystemen. Zijn onderzoek laat zien dat deze technieken ook toegepast kunnen worden in bijvoorbeeld de traditionele medische statistiek en zelfs bij het gebruik van statistiek in de rechtszaal.

peter-harry

Van Zanten doet onderzoek op het gebied van de mathematische statistiek. Daarbij richt hij zich op het bestuderen van in de statistische praktijk veel gebruikte methoden, in het bijzonder op Bayesiaanse procedures. Zijn onderzoek is gericht op het verkrijgen van inzicht in de prestaties van verschillende procedures, zodat verschillende procedures op een zinvolle manier kunnen worden vergeleken en er optimaal presterende methodes kunnen worden geïdentificeerd. In dit soort onderzoek gaan wiskundige diepgang en elegantie vaak hand in hand met praktische relevantie.

De strijd tussen de Bayesiaanse school versus de frequentieschool is al 150 jaar oud. Volgens de frequentisten kunnen kansen alleen worden bepaald aan de hand van herhaalbare experimenten. Bijvoorbeeld de kans dat een munt op kop landt, wordt bepaald door heel vaak met die munt te gooien en het resultaat te turven. De Bayesiaanse benaderingswijze heeft een subjectiever vertrekpunt. Kans wordt daar mede bepaald door de mate waarin iets geloofd wordt, bijvoorbeeld de kans dat Balkenende in een volgend kabinet premier wordt. Deze methode wordt gebruikt om uit een beperkt aantal gegevens maximale informatie te destilleren.

“Tegenwoordig hebben we vaak te maken met moeilijke statistische vraagstukken, die uitgaan van een grote hoeveelheid gegevens en een beperkte steekproef. Om dit type vraagstukken te lijf te gaan is de synthese tussen Bayesiaanse en het frequentistische gedachtegoed zeer effectief,” zegt Professor Richard Gill, voorzitter van de VVS-OR. “Een voorbeeld is om van honderd proefpersonen te voorspellen of ze wel of geen kanker zullen krijgen op basis van verkregen informatie uit duizenden genen. Welke zijn dan de genen die verband houden met het wel of niet ziek worden van de proefpersonen?”

Ook het programma van het VVS-OR congres stond vandaag in het teken van de synthese tussen Bayesiaanse en frequentistische statistiek met hoofdsprekers Ernst Wit van de Universiteit Groningen en Bradley Efron van Stanford University (Californië). Aan de hand van het testen van een nieuw medicijn besprak Efron het verschil tussen directe resultaten uit een steekproef en indirect statistisch bewijs dat is verkregen aan de hand van resultaten uit eerdere onderzoeken van een soortgelijk medicijn. Door wetenschappelijke ontwikkelingen komen enorme hoeveelheden data beschikbaar die hun licht werpen op duizenden vergelijkbare situaties, die we in statistisch onderzoek niet meer kunnen negeren. In het middagprogramma waren er lezingen van onder meer Julia Mortera van de Università Roma en Robert Cowell van de City University London. Zij hebben baanbrekend onderzoek verricht naar statistische analyse van DNA-sporen voor de rechtbank.

De Van Dantzigprijs is vernoemd naar David van Dantzig. Hij was zuivere wiskundige (topoloog) en één van de oprichters van het Mathematisch Centrum (MC), het huidige CWI in Amsterdam. Op het MC was hij de architect van de statistiek en de operationele research in Nederland. Zijn naam leeft voort in de prijs die de VVS-OR elke vijf jaar uitreikt. De prijs bestaat uit een in brons gegoten medaille met de beeltenis van Van Dantzig in reliëf. Zowel Grünwald als van Zanten verrichtte hun promotie-onderzoek op het CWI, het vroegere MC van Van Dantzig.

Over VVS-OR De Vereniging voor Statistiek en Operationele Research is opgericht in 1946 en heeft als doel het bevorderen van de studie en de toepassing van de statistiek, de operationele research en de aansluitende ontwikkelingen van de wiskunde in dienst van de wetenschap en samenleving. De vereniging telt circa duizend leden. Meer informatie: www.vvs-or.nl.